Sargur (Karnataka) : 09 JAN - 11 JAN 2026
Ganiyari (Chhattisgarh) : 16 JAN - 18 JAN 2026
सॉन्डिलायटिस म्हणजे काय? Causes, Symptoms & Treatment
सॉन्डिलायटिस म्हणजे काय हे अनेकांना माहिती नसते, पण ही एक सामान्य मणक्याशी संबंधित स्थिती आहे. सॉन्डिलायटिस म्हणजे मणक्याच्या डिस्क आणि हाडांमध्ये हळूहळू होणारी झीज किंवा ताण, ज्यामुळे मान, कंबर किंवा पाठदुखी होऊ शकते.
ही स्थिती वय वाढल्यामुळे किंवा सतत शारीरिक ताणामुळे निर्माण होते. काही प्रकरणांमध्ये ती लवकर निदान केल्यास घरगुती उपाय आणि व्यायामाने आराम मिळतो, तर काही गंभीर प्रकरणांमध्ये सर्जरीची आवश्यकता असते.
या लेखात आपण सॉन्डिलायटिसची कारणे, लक्षणे, उपचार, घरगुती व्यायाम, prevention tips, urban आणि rural उपाय याबाबत सविस्तर माहिती पाहणार आहोत.
सॉन्डिलायटिसची कारणे
1. वयामुळे झीज (Age-related degeneration)
मणक्याच्या डिस्कमध्ये पाणी कमी होते आणि ती कठीण होऊ लागते.
मणक्याचा लवचिकपणा कमी होतो, त्यामुळे हलके हालचालीतही दुखणे येऊ शकते.
Urban व्यक्ती ऑफिसमध्ये बसून काम करत असल्यास आणि rural लोक हाताने काम करत असल्यास दोघांनाही धोका असतो.
2. सततचा शारीरिक ताण (Continuous Physical Strain)
शेतकाम, जड वजन उचलणे किंवा दिवसभर बसून काम करणे मणक्यावर ताण आणते.
Rural लोक जास्त वेळ खोडकाम करतात किंवा बोराच्या झाडाखाली काम करतात, ज्यामुळे lumbar spine वर ताण येतो.
3. जखमा किंवा इजा (Injuries / Trauma)
अचानक पडणे, अपघात किंवा खेलकूद दरम्यान इजा येणे सॉन्डिलायटिसला कारणीभूत ठरू शकते.
गंभीर जखमा नसांवर दबाव आणू शकतात, ज्यामुळे पाय/हात सुन्न होणे किंवा झिणझिण्या जाणवू शकतात.
4. अनुवंशिकता (Genetics)
कुटुंबात सॉन्डिलायटिसचे रुग्ण असल्यास धोका वाढतो.
5. संबंधित आजार (Associated Conditions)
डायबिटीज, ऑस्टियोपोरोसिस किंवा हाडांची दुर्बलता सॉन्डिलायटिसची शक्यता वाढवते.
सॉन्डिलायटिसची लक्षणे
सॉन्डिलायटिसची लक्षणे व्यक्तीवर अवलंबून बदलतात, पण काही सामान्य लक्षणे आहेत:
- मान किंवा कंबर दुखणे
- पाठीचा कठोरपणा किंवा पाठीत ताण जाणवणे
- हात किंवा पाय सुन्न होणे किंवा झिणझिण्या जाणवणे
- मान हलवताना किंवा वाकताना दुखणे
- रात्री झोपणे कठीण होणे
- काही प्रकरणात मांसपेशींवर दबाव निर्माण होणे
सॉन्डिलायटिसची तपासणी
- फिजिकल टेस्ट: हालचाल, लवचिकता, आणि वेदना तपासली जातात.
- X-ray / MRI / CT Scan: मणक्याच्या हाडांची स्थिती आणि डिस्कमध्ये झीज कितपत झाली आहे ते पाहण्यासाठी.
- नसांची तपासणी (Nerve Testing): सुन्नपणा किंवा झिणझिण्याचे कारण नसांवर ताण आहे का ते जाणून घेण्यासाठी.
सॉन्डिलायटिसचे उपचार
1. औषधे (Medications)
- वेदनाशामक गोळ्या (Painkillers)
- सूज कमी करण्याची औषधे (Anti-inflammatory medicines)
- मांसपेशी आरामासाठी मलम / जेल
2. फिजिओथेरपी / व्यायाम (Physiotherapy / Exercises)
- Cervical exercises: मान हलकी फिरवणे, स्ट्रेचिंग
- Lumbar exercises: पाठीसाठी हलके व्यायाम, पाय स्ट्रेचिंग
- Home exercises: घरच्या घरी करता येणारे हलके व्यायाम
3. सर्जरी (Surgery)
गंभीर प्रकरणांमध्ये जेव्हा नसांवर दाब असतो किंवा मांसपेशींना खूप दुखते.
घरगुती उपाय आणि व्यायाम
- स्ट्रेचिंग: मान आणि पाठ हलके फिरवणे, दिवसभर बसून काम करताना व्यायाम करणे
- गरम पॅक / गरम पाणी: वेदना कमी करण्यासाठी
- योगासन: भुजंगासन, शवासन, बालासन
- सकाळी हलके चालणे / तगध चालणे: मणक्याला लवचिकता राखायला मदत
सॉन्डिलायटिसमध्ये डॉक्टरांकडे कधी जावे
- सतत वेदना २–३ आठवडे राहिल्यास
- पाय किंवा हात सुन्न झाले असतील
- घरगुती उपायांनी आराम न झाल्यास
- अचानक पडल्याने किंवा इजा झाल्यास
सॉन्डिलायटिससाठी प्रतिबंधात्मक उपाय
- नियमितपणे हलके व्यायाम करा, जेणेकरून मणक्याची लवचिकता टिकून राहील.
- वजन नियंत्रणात ठेवा, कारण जादा वजनामुळे मणक्यावर अधिक ताण येतो.
- योग्य बसण्याची, उभे राहण्याची आणि काम करण्याची पद्धत पाळा, त्यामुळे मणक्याचे आरोग्य चांगले राहते.
- जड वजन उचलताना विशेष काळजी घ्या, अचानक वाकणे किंवा झटका देणे टाळा.
- रस्त्यावर किंवा शेतात काम करताना योग्य प्रकारे वाकण्याची पद्धत वापरा, पाठीऐवजी पायांचा आधार घ्या.
मणक्यातील गॅप लक्षणे बद्दल वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
लवकर निदान केल्यास घरगुती उपायांनी आराम मिळतो, गंभीर प्रकरणात सर्जरी आवश्यक.
हो, हलके व्यायाम फायदेशीर आहेत, पण डॉक्टरांच्या मार्गदर्शनाखाली.
स्लिप डिस्कमध्ये डिस्क बाहेर ढकलली जाते, सॉन्डिलायटिसमध्ये हळूहळू झीज होते.
स्ट्रेचिंग, योग, गरम पॅक, हलके चालणे, योग्य पोश्चर.
निष्कर्ष
सॉन्डिलायटिस म्हणजे काय हे समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. वेळेवर निदान करून योग्य उपचार, घरगुती व्यायाम, नियमित योगासने आणि डॉक्टरांचा सल्ला घेतल्यास पाठदुखी तसेच मणक्याशी संबंधित वेदना मोठ्या प्रमाणात कमी करता येतात. शहरी असो वा ग्रामीण भाग, सॉन्डिलायटिसबाबत योग्य माहिती, योग्य व्यायाम आणि वेळेवर उपचार घेणे हेच दीर्घकालीन आणि सुरक्षित उपाय ठरतात.
